Antioksidanlar: Hastalık riskini azaltmada gıdanın rolü

yazar:

kategori:

Antioksidanlar son yıllarda giderek artan bir popülerlik kazanmıştır. Bilhassa antioksidan içeren meyveler ve sebzeler, hazırlanan diyet programlarının vazgeçilmezi olmuştur. Peki, antioksidanlar nedir ve neden bu kadar önemlidir?

Bu blog içerik, antioksidanların, gıdalarda bulunan serbest radikallerle savaşan maddelerin, hücrelere ve genetik materyale oksidasyon adı verilen bir süreçle zarar verebilecek moleküllerin faydalarını tartışıyor. Antioksidan bakımından zengin meyveler, sebzeler ve baklagiller açısından zengin bir diyet, kardiyovasküler hastalık ve kanser gibi kronik oksidatif stresle ilişkili rahatsızlıkların daha düşük riski ile ilişkilidir. Sağlık açısından faydaları en çok araştırılan antioksidanlar arasında C vitamini, beta-karoten ve E vitamini yer alır. Et ve balık ürünleri de antioksidan içerirken, bitki bazlı kaynaklara göre daha az konsantrasyonda bulunurlar. Uzmanlar, antioksidanların faydalarını en üst düzeye çıkarmak için taze meyve ve sebzeler açısından zengin bir diyete odaklanmanızı tavsiye ediyor. Takviyeler, eksiklikleri olan veya diyetleri yoluyla yeterli besin alamayan kişiler için yararlı olsa da, bu hayati besinleri mümkün olduğunca doğal gıda kaynaklarından elde etmek en iyisidir.

Yeşil çay ve kahveden brokoliye ve bitter çikolataya kadar, antioksidanların faydaları sağlık ve wellness endüstrisinde tartışma konusu oldu. Araştırmalar, antioksidan açısından zengin meyve, sebze ve baklagil tüketiminin, kardiyovasküler hastalık ve kanser gibi kronik oksidatif stresle ilişkili hastalıkların daha düşük riski ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Hastalık riskini azaltmak

Houston merkezli bir diyetisyen beslenme uzmanı olan Sarah Whipkey, antioksidanların, vücuttaki serbest radikallerle “savaşarak” çalıştıklarını söylüyor. Serbest radikaller, bazen oksidasyon adı verilen bir süreçle hücreleri ve genetik materyali hasara uğratabilen moleküllerdir. Antioksidanlar bu süreci önleyebilir. “Besinleri enerjiye dönüştürdüğümüzde, zararlı yan ürünler olarak serbest radikaller yaratırız” diyor Whipkey. “Ayrıca kirletici maddelere, sigara dumanına ve güneş ışığına maruz kalma ve egzersizden de serbest radikaller oluşturabiliriz.” Antioksidanlar, besinlerden gelen maddelerdir ve serbest radikallerle karşılaşarak DNA’yı onarır ve hücrelerimizi sağlıklı tutarlar. Antioksidanları yiyeceklerden alabileceğimiz gibi vücudumuz da üretir.

En yaygın olarak araştırılan sağlık yararlarına sahip antioksidanlar arasında C vitamini, beta-karoten ve E vitamini bulunur. Doğa dergisinde 2022 yılında yayınlanan bir çalışma, artan E vitamini alımının, dünya genelindeki ölüm nedenlerinin başında gelen kardiyovasküler hastalık riskini azalttığını buldu. Akciğer kanseri, pankreas kanseri ve meme kanseri de dahil olmak üzere belirli kanser türlerini önlemeye yardımcı olabileceğini gösteren 2009 yılından bu yana benzer çalışmalar beta-karotenin rolüne odaklanmıştır. Daha yakın zamanlarda, 2.500’den fazla kişiyi içeren 2017 yılında yayınlanan bir araştırma, karotenoidler ve yağda çözünen pigmentler açısından zengin meyve ve sebzelerin (beta-karoten gibi) tüketiminin akciğer kanseri karşı koruyucu bir etkiye sahip olduğunu buldu.

Ancak, beta karotenin kanser önlemedeki rolünü tam olarak anlamak için sağlam sonuçlara ulaşmadan önce daha yeni ve yaygın çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtmek önemlidir. Örneğin, sigara içenlerde beta karoten takviyelerinin akciğer kanseri riskini artırdığını öne süren çelişkili araştırmalar bulunmaktadır.

“Antioksidanlar vücudumuzun iyilik haline ihtiyaç duyduğu en güçlü ve önemli besin maddelerinden birkaçıdır,” diyor Atlanta’da bulunan bir cerrah olan Kellie K. Middleton, M.D., M.P.H. “Antioksidanlar açısından zengin gıdalar tüketmek, genel sağlık ve iyilik için önemlidir.” Hem Middleton hem de Whipkey, antioksidanların faydalarını maksimize etmek için taze meyve ve sebzeler açısından zengin bir diyet üzerinde yoğunlaşmanızı önermektedir. Et ve balık ürünleri de antioksidanlar içerse de, bitki temelli kaynaklara kıyasla hayvan kaynaklı kaynaklarda daha az konsantrasyonda ve daha az miktarda bulunurlar.

Ayrıca, kırmızı şarapta bulunan resveratrol gibi antioksidanların ve kahvedeki polifenoller ve hidrosinamik asitler gibi antioksidanların faydaları daha geniş bir sağlık bağlamı içinde düşünülmelidir.

Batı diyetinde kahvenin antioksidanların en büyük kaynağı olduğu doğru olsa da, bu bulgular ortalama bireyin yeterince antioksidan açısından zengin gıdalar tüketmemesinden kaynaklanan kısmi bir yanılsamayı yansıtmaktadır. Benzer şekilde, kırmızı şarap kalp sağlığı ve kanser riski üzerinde koruyucu bir etkiye sahip olabilen antioksidanlar için faydalı bir kaynak olabilir, ancak ılımlılık önerilir. Uzmanlar, koyu yeşil yapraklı sebzeler (kara lahana veya pazı gibi), biberler, pinto, siyah ve kırmızı fasulyeler gibi antioksidan açısından zengin ürünlere özellikle dikkat edilmesini önermektedir.

Yaban mersini
Yaban mersini

Özellikle yaban mersini, yaygın meyve ve sebzelerin tümü arasında en yüksek antioksidan seviyesine sahip oldukları için sık sık “süper gıdaların kralı” olarak adlandırılır. İngiliz Beslenme Dergisi’nde yayınlanan 2002 tarihli bir klinik deneme, yaban mersininin insan vücudundaki antioksidan seviyelerini doğrudan artırdığını buldu. 2022 yılında Fonksiyonel Gıdalar Dergisi’nde yayınlanan bir bilimsel derleme de yaban mersininin doğrudan antioksidan seviyelerini artırdığını doğruladı. Yaban mersinlerine zengin mor rengini veren antosiyanin pigmentlerinin, yaşlanmanın belirtilerini, kanser riskini ve DNA hasarını azalttığı düşünülmektedir.

Okumaya devam edin


Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir